Hoewel onze voorouders en zelfs onze grootouders intuïtief nog wisten dat het consumeren van dierlijke botten, pezen, kraakbeen, huiden en bindweefsels gezond was -alleen al de gedachte aan die heerlijke, urenlang sudderende, verse bottenbouillon van oma’s hand lijkt ons goed te doen- is deze kennis de laatste decennia wat in het slop geraakt. Mede door de komst van supermarkten vol bewerkt voedsel en uitvindingen als de magnetron, is het van kop tot staart eten van dieren in onze moderne cultuur veelal verloren gegaan. Gelukkig is er al een hele tijd een verandering gaande en kiezen we weer bewuster waar we ons lichaam mee willen voeden. Er vinden allerlei onderzoeken plaats op het gebied van gezonde, natuurlijke voeding en daarbij komt nogal eens aan het licht dat eeuwenoude wijsheden op waarheden gestoeld zijn. Zo is ook het geval met het eten van dierlijke botten en andere collageen-rijke delen van dieren.

Hoewel veel onderzoekers, voedingsexperts en darmfloratherapeuten inmiddels overtuigd zijn van het nut van gelatine, collageen en bottenbouillon, is er veel verwarrende of onvolledige informatie hierover te vinden. Deze blog wil daar graag verandering in brengen door een goed en genuanceerd verhaal over collageen te vertellen, zodat iedereen beter begrijpt waarom deze waardevolle nutriënt zo van belang is voor ons lichaam.

 First things first: wat is collageen?

De meesten kennen gelatine wel als bindmiddel voor pudding, taart, drop en andere snoepjes, maar gelatine is -mits het afkomstig is van grasgevoerde, biologisch gehouden dieren uiteraard- een gezonde en natuurlijke bron van waardevolle eiwitten. Het komt in het lichaam van dieren en mensen voor als collageen en pas wanneer het wordt verhit, verandert het in gelatine. Er zijn geen plantaardige bronnen van collageen en hoewel er wel andere vormen van hoogwaardige plantaardige eiwitten zijn, is er geen volwaardig plantaardig alternatief voor dierlijk collageen (maar daarover verderop nog meer). Collageen is het meest voorkomende eiwit in ons lichaam, want ongeveer 25% tot 35% van de eiwitten in onze bindweefsels, huid, botten en pezen bestaat uit collageen. Er zijn meer dan 25 soorten collageen. Type 1 tot en met 4 zijn het meest voorkomend in het menselijk lichaam, maar van de totale hoeveelheid collageen in het lichaam is 90% van het type 1.

Waarom heeft je lichaam collageen nodig?

Collageen speelt een grote rol in het zelfherstellend proces van je lichaam en geeft kracht, stevigheid en elasticiteit aan de bindweefsels in onze huid, botten, spieren, pezen, kraakbeen, nagels en tanden. De aminozuren in collageen zijn de bouwstenen van deze structuren. Daarnaast zijn deze aminozuren ook essentieel voor een goed verloop van vrijwel alle processen in het ons lichaam. Zo worden alle losse structuren en weefsels waaruit het lichaam is opgebouwd samengehouden in wat we het collageennetwerk noemen. Zonder dit netwerk zouden we niet kunnen staan of bewegen. Dit netwerk zorgt echter niet alleen voor stevigheid, het is ook een multifunctioneel communicatienetwerk dat op elektrische, chemische en energetische wijze boodschappen doorgeeft in het lichaam. Het is dus voor allerlei functies en delen in het lichaam van belang om je lichaam van voldoende aminozuren te voorzien.

Traditioneel versus modern dieet

In traditionele culturen werd het collageennetwerk in ons lichaam veel beter in stand gehouden dan tegenwoordig, omdat in de voeding van onze voorouders alle delen van kop tot staart van een dier werden gebruikt. De collageenrijke botten, pezen, bindweefsels en huiden van dieren staan bij de gangbare, moderne eter echter bijna nooit meer op het menu. Door negatieve berichtgeving over dierlijk vet beperken velen zich zelfs tot mager spiervlees en dat is ronduit zonde, want daardoor krijgen mensen steeds minder collageen binnen. Bovendien neemt het aantal mensen dat vleesarm of zelfs vleesloos eet al jaren gestaag toe. Don’t get us wrong: een vegetarisch dieet is over het algemeen een gezonde keuze en volgens veel deskundigen is het zelfs gezonder dan dierlijke voeding. Het dieet voorziet immers in een hogere inname van vitaminen, antioxidanten, essentiële cofactoren, vezels en andere belangrijke voedingsstoffen, terwijl het relatief arm is aan verzadigd vet, cholesterol en purines.

Vegetariërs lopen echter wel het risico onvoldoende vitamine B12, ijzer, zink en aminozuren binnen te krijgen wanneer ze niet gevarieerd genoeg eten. Zowel voor vegetariërs en veganisten als mensen die zich beperken tot spiervlees, kan suppletie met collageen dan ook waardevol zijn. Helaas bestaat er geen plantaardig alternatief voor collageen, je kunt wel kiezen tussen verschillende soorten viscollageen en rundercollageen of voor een gelatinepoeder. Er bestaan overigens wel plantaardige collageensupplementen, maar die werken net iets anders: ze bevatten geen collageen, maar enkel de bouwstenen die je lichaam kunnen helpen om zelf meer collageen aan te maken.

Collageen als bron van essentiële aminozuren

Het mooie aan collageen is dat het een complete proteïnebron is. Dat is niet altijd het geval als we het over eiwitten hebben. Daarmee wordt bedoeld dat alle essentiële aminozuren aanwezig zijn. Van de twintig soorten aminozuren die er bestaan, kunnen we er namelijk veel zelf aanmaken in ons lichaam, maar er is ook een groep die we niet zelf kunnen maken, en voor deze groep aminozuren is het essentieel om deze via voeding of suppletie voldoende binnen te krijgen. Er bestaan ook de zogenaamde semi-essentiële aminozuren, die slechts bij specifieke groepen te weinig in het lichaam aanwezig kunnen zijn, zoals kinderen, ouderen of mensen die een bepaald dieet volgen. Hoewel de naam misschien anders doet vermoeden, zijn niet-essentiële aminozuren net zo belangrijk voor een goede gezondheid, alleen kunnen deze aminozuren, indien nodig, door het lichaam worden aangemaakt.

Er zit wel een klein addertje onder het gras: voor het aanmaken hiervan heeft je lichaam -je raad het al- essentiële aminozuren nodig, wat nog maar eens aantoont hoe belangrijk het is om er hier voldoende van binnen te krijgen. Hoewel veel gezonde voedingsmiddelen in meer of mindere mate eiwitten bevatten, vind je de essentiële en semi-essentiële aminozuren niet zomaar in iedere eiwitbron. Bovendien zijn het vooral dierlijke eiwitbronnen die in voldoende mate essentiële aminozuren bevatten. Collageen is zo’n bron van belangrijke essentiële en niet-essentiële aminozuren. Met name de hoge concentraties aan glycine, proline en hydroxproline maken collageen uniek. Deze drie aminozuren komen bij plantaardige voeding slechts in kleine hoeveelheden voor. Het kan voor een vegetariër of veganist dus lastig zijn om aan voldoende essentiële aminozuren uit voeding te komen. Voor deze groep is het dan ook erg belangrijk om veel plantaardige eiwitten te eten en om daarin veel af te wisselen, zodat er toch een zo goed mogelijk aminozuurprofiel wordt opgebouwd, of om toch te kiezen voor suppletie natuurlijk.

Waarom collageen zo goed voor je is

Het voordeel van collageen in je voeding of als supplement is dat het een uitstekende bron is van eiwitten, die bovendien ook nog eens specifieke ondersteuning biedt aan onder meer onze gewrichten, huid, nagels en haren.

  1. Collageen is van belang voor onze nagels en huid en vermindert zichtbare rimpels

Hoewel ons lichaam in staat is om zelf tot op zekere hoogte collageen aan te maken, beginnen we vanaf de leeftijd van 25 jaar steeds minder van dit prominente lichaamseiwit te produceren, tot er op 50-jarige leeftijd nauwelijks nog collageen wordt aangemaakt door ons lichaam. We kennen allemaal de gevolgen die dit heeft voor de stevigheid van onze huid. Niet voor niets wordt collageen ook tot de nutricosmetica gerekend. Collageen levert namelijk de aminozuren glycine en proline, die van belang zijn voor de structurele elementen van de huid. Ons haar en onze nagels bestaan bovendien voornamelijk uit keratine, een vezelige proteïne die is opgebouwd uit verschillende aminozuren, waarvan collageen een rijke bron is.

  1. Collageen versterkt botten, gewrichten en gebit

Andere waardevolle stoffen waaruit collageen is opgebouwd, zoals aminozuren, antioxidanten en mineralen als calcium, magnesium en fosfor, spelen een belangrijke rol bij talloze andere lichaamsfuncties. Zo zijn calcium en fosfor in collageen goed voor het skelet en het gebit. Botten bestaan immers voor ongeveer 65% uit collageen. De vermindering van collageen in ons lichaam is dan ook de voornaamste reden dat onze botten broos worden naarmate we ouder worden.

 Collageen & onze spieren, cellen en darmen

Calcium en magnesium in collageen zijn goed voor de spieren, het zenuwstelsel en voor het celdelingsproces. Ook is bekend dat calcium in collageen de spijsvertering ondersteunt, maar onderzoeken naar het effect van collageen op de darmen en de darmwand zijn nog niet eenduidig. Wel is bekend dat gelatine water absorbeert, wat gunstig lijkt te zijn voor een normale darmfunctie.

Het verschil tussen viscollageen en rundscollageen

Extra inname van collageen is in principe voor iedereen geschikt en kan voor veel mensen dus zeer waardevol zijn, afhankelijk van de behoeften van je lichaam. Er zijn verschillende soorten collageensupplementen beschikbaar, maar de meeste soorten worden gemaakt van marine (vis-)collageen of van bovine (runds-)collageen.Hoewel de werking van de twee vormen niet erg van elkaar verschilt, geven veel mensen toch de voorkeur aan viscollageen.

Viscollageen is namelijk de meest zuivere vorm van collageen, die wordt gemaakt van de huid en de graat van zoutwatervissen als kabeljauw. De structuur van vis is daarbij het meest vergelijkbaar met het collageen in het menselijk lichaam en de moleculen kennen een laag moleculair gewicht, waardoor deze vorm sneller wordt opgenomen dan andere vormen. Viscollageen is rijk aan collageen type I en aan hydroxproline, het aminozuur dat een belangrijk onderdeel is van de huid, terwijl rundscollageen voornamelijk type I en II bevat. Aangezien collageen type I en III met name in de huid van ons lichaam voorkomen en type II in onze gewrichten, botten en pezen, stellen sommige dat viscollageen beter is voor onze huid, terwijl rundscollageen beter dan beter zou zijn voor onze botten en gewrichten. Toch is dit niet helemaal terecht, want er zijn ook diverse onderzoeken gedaan die laten zien dat viscollageen eveneens een positieve bijdrage levert aan ons skelet en onze gewrichten.

Uiteindelijk is de al dan niet duurzame en biologische herkomst van het collageensupplement natuurlijk doorslaggevend voor het bepalen van de kwaliteit ervan. Ergomax onderscheid zich al vanaf het begin door zich hard te maken voor producten die met aandacht en zorg voor mens en natuur zijn gemaakt en die van de hoogste kwaliteit zijn. Zo is Ergomax’s collageen hydrolysaat afkomstig van 100% wilde, duurzaam gevangen kabeljauw en natuurlijke vitamine C uit acerola.

Gelatine of collageen hydrolysaat?

Wanneer je een collageensupplement wilt gaan gebruiken, kom je zowel gelatinepoeders als collageen-hydrolysaat tegen. Het is goed om het verschil tussen deze twee varianten te begrijpen, zodat je een keuze kunt maken die bij jouw behoefte past. Wanneer je het collageen in dierlijke botten en bindweefsels gaat verhitten wordt het gelatine, een makkelijk op te nemen vorm van collageen voor het lichaam. Er bestaat dus gelatine in supplementvorm, maar gelatine wordt voor de verwerking tot supplement vaak nog verder verwerkt tot collageen-hydrolysaat, waarbij de eiwitten in kleinere stukjes zijn opgebroken door middel van enzymen. Deze ‘voorverteerde’ vorm van gelatine is beter opneembaar, omdat de hele eiwitten zijn losgehaald en ‘losse legoblokjes’ zijn geworden.

Hierdoor hebben bovendien mensen die moeite hebben met het verteren van hele eiwitten baat bij collageen-hydrolysaat. Een ander belangrijk verschil is dat gelatine dient te worden opgelost in lauw of warm water en een gelei vormt, terwijl er bij collageen-hydrolysaat geen sprake is van geleivorming. Hierdoor kan dit goedje ook zonder problemen in koude dranken worden opgelost. Gelatine wordt vaak bewust gebruikt om gerechten mee te kunnen geleren en wordt vaker specifiek voor de darmen ingezet, terwijl collageen-hydrolysaat ook in een koude smoothie of yoghurt kan worden gemengd en meer wordt gebruikt voor huid, haren, nagels en gewrichten. Beide varianten hebben dus net een iets andere toepassing, maar ze zijn allebei gezond, breed inzetbaar, neutraal van smaak en qua samenstelling van het aminozuurprofiel gelijk.

Conclusie over collageen

Voor je gezondheid maakt het dus niet veel uit of je kiest voor collageen-hydrolysaat of voor gelatine, het verschil zit ‘m met name in de praktische toepassing ervan. Collageen hydrolysaat kent dan misschien een hogere opneembaarheid en is ook oplosbaar in koude dranken, gelatine heeft weer de al dan niet gewenste eigenschap te kunnen binden en wordt bovendien meer toegepast voor de darmen. Ook de keuze voor vis- of rundscollageen hangt af van jouw persoonlijke voorkeur.

Viscollageen lijkt qua samenstelling het meest op die van de mens en volgens diverse onderzoeken kent viscollageen een betere opneembaarheid, maar de keuze voor de gehydroliseerde variant in plaats van voor gelatine is heeft net zo goed impact op de opneembaarheid. Wanneer je echter een allergie hebt voor bijvoorbeeld vis- en schaaldieren, kan rundercollageen natuurlijk weer een uitkomst zijn. Hoe dan ook is het belang van collageen voor je lichaam niet te onderschatten en zullen je huid, haren, nagels, botten en gewrichten je dankbaar zijn als je je hiervan bewust bent en ervoor zorg draagt dat je lichaam hiervan voldoende binnen krijgt.

 

Bekijk het complete aanbod collageen