News · 3 min lezen ·

De schildklier: wat doet dit kleine orgaan?

Anatomische weergave van de schildklier in de hals
Fig. 01, Anatomische weergave van de schildklier in de hals

De schildklier is klein, maar haar hormonen werken door in vrijwel alle cellen van je lichaam. In dit artikel lees je waar de schildklier zit, welke hormonen ze maakt, hoe de aanmaak wordt geregeld en welke rol jodium daarbij speelt.

Waar zit de schildklier?

De schildklier ligt in je hals, net onder het strottenhoofd en vóór de luchtpijp. Ze bestaat uit twee kwabben, links en rechts van de luchtpijp, die in het midden door een smalle brug met elkaar zijn verbonden. Daardoor heeft ze de vorm van een vlinder. Haar naam dankt de schildklier aan het schildvormige kraakbeen van het strottenhoofd (de adamsappel), waar ze net onder ligt.

De schildklier krijgt bloed via vier slagaders en is, gerekend per gram weefsel, een van de best doorbloede organen van het lichaam.

De schildklierhormonen T4 en T3

De schildklier maakt twee belangrijke hormonen:

  • Thyroxine (T4): zo'n 80 tot 90 procent van wat de schildklier afgeeft. T4 is vooral een voorloper, een soort voorraadvorm.
  • Trijoodthyronine (T3): de actieve vorm, die in de cellen zijn werk doet.

De cijfers 4 en 3 staan voor het aantal jodiumatomen in het hormoon. Het grootste deel van het T3 in je lichaam wordt niet in de schildklier zelf gemaakt, maar in andere weefsels, zoals de lever en de nieren. Daar wordt één jodiumatoom van T4 afgehaald, waardoor het verandert in T3. Daarnaast ontstaan er kleinere afbraakproducten, zoals T2, waarvan de rol nog wordt onderzocht.

Schildklierhormonen werken in vrijwel alle cellen van het lichaam. Ze regelen onder meer het tempo van de stofwisseling: hoe snel je cellen energie verbruiken. Daarmee hebben ze invloed op bijvoorbeeld de lichaamstemperatuur en de hartslag. Bij kinderen zijn ze bovendien belangrijk voor de groei en de ontwikkeling van de hersenen.

In de schildklier zitten ook zogenoemde C-cellen. Die maken het hormoon calcitonine, dat een rol speelt in de calciumhuishouding.

TSH: de thermostaat van de schildklier

Hoeveel hormoon de schildklier maakt, wordt geregeld vanuit de hersenen. Een hersengebied dat de hypothalamus heet, geeft het hormoon TRH af. Dat zet de hypofyse, een kleine klier onder de hersenen, aan tot het maken van TSH: schildklierstimulerend hormoon. TSH stimuleert op zijn beurt de schildklier om T4 en T3 te maken en af te geven.

Stijgt de hoeveelheid schildklierhormoon in het bloed, dan maakt de hypofyse minder TSH. Daalt die hoeveelheid, dan maakt de hypofyse juist meer TSH. Dit werkt als een thermostaat die het hormoongehalte binnen nauwe grenzen houdt. Artsen noemen dit een terugkoppelingsmechanisme.

De rol van jodium

Schildklierhormonen bevatten jodium: T4 heeft er vier, T3 drie. Je lichaam kan jodium niet zelf maken, dus het komt uit je voeding. De schildklier neemt jodium op uit het bloed en bouwt het in in de hormonen. Jodium draagt bij tot de normale productie van schildklierhormonen en tot de normale werking van de schildklier.

Jodium zit onder meer in zeevis, zeewier, zuivel en eieren, en in gejodeerd zout, dat ook in veel brood wordt gebruikt. Op etiketten wordt in de EU voor jodium een referentie-inname van 150 microgram per dag gebruikt. Meer is daarbij niet beter: ook een te hoge jodiuminname is ongewenst. Wees dus voorzichtig met het combineren van verschillende jodiumrijke producten, zoals zeewier en supplementen met jodium.

Schildklierfunctie laten meten

Hoe je schildklier werkt, wordt gemeten met een bloedtest via je huisarts.